Monday, 28 November 2011

Atlı Okçulukta Yay Seçimi


'Atlı okçuluğa başlamak istiyorum, hangi yayı seçerim?'
Bu soru birçok arkadaştan geliyor. Bu yazıda yay seçimini kolaylaştırmak için bazı yaylar hakkında bilgi ve fikir sunacağım, ama sonuçta seçim yine sizin olacaktır. Not: bu yazı atlı okçuluk yapmak isteyenler için, ilk yayını almak isteyen yaya okçular için mesela aşağıda anlattığım Kore yayını tavsiye ederim.

Organik yay/Hornbow/kompozit yay, (boynuz/sinir/balk tutkallı yay) 

Artı ve Eksileri:
+ Yüksek librelerde (70 libre üzeri) diğer yaylardan daha hızlı
+ Tarihi Türk/Osmanlı yaylarına en çok benzeyen yay
- havadan çok etkilenir, sıcakta libresi düşer, soğukta artar
- Yağmurlu veya rutubetli günlerde kullanılmaz
- Kullanılmadığı zaman bile bakımı zor, belli oda sıcaklığında tutulması gerekiyor, rutubetin kontrol edilmesi gerekiyor (fazla rutubet iyi değil, yay rutubeti içine çeker, az rutubet de iyi değil, rutubet yaydan çıkınca yay çatlayabilir)
- Kurması zor, yay kollarını ısıtıp, forma sokup kurmak gerekiyor, bu da zaman alabiliyor
- Twist/dönme yapabiliyor, yay kolları dönebiliyor veya yay asimetrik forma dönüşebiliyor
- Çok pahalı
- Yapımı çok uzun sürüyor (en az 1,5 sene)
- Kullanılabilecek kalitede yay yapıp satan ustalar çok az ve bekleme listeleri çok uzun
- Sadece 75 libre üzeri mantıklı

Bu son noktayı biraz açmak istiyorum. 75 libre altında organik yay yaptırmak mantıklı değil, neden?
Organic olmayan yaylar (örn. ahşap veya fiber) 60-70 libreye kadar iyi performans gösterse de bu librelerin üstünde yay yapıldı mı performansı çok düşüyor. 90 libre fiber yay elde etmek için sallara (yay kollarına) o kadar malzeme ekleniyor ki atış esnasında bu ağırlıktan dolayı kollar yeteri hız ile öne fırlayıp depolanan enerjiyi oka aktaramıyor. Sonuç ne oluyor? Aynı malzemeden yapılmış 55 librelik yay aynı oku 85 librelik bir yaydan daha hızlı fırlatıyor.
Organik yayın özelliği, boynuz/sinir/tutkal bilişiminden dolayı 70 libre üstünde yaylar yapıldığı zaman kollarının ağırlığı fazla artmamasıdır. 100 librelik Türk yayı yapılsa bile yayın ağırlığı hala 300-400 gram civarı olabiliyor. Türk organik yayının özelliği burada.
Öte yandan 65 libre altında organik/kompozit yay ve ahşap veya modern malzemeden yapılmış bir yay arasında fazla performans farkı yok! 45 librede mesela bir fiber Kore yayı organik Türk yayı ile benzer performans gösterebilir. Bu yüzden 75 libreden az organik yay/hornbow/boynuzlu yay tavsiye edilmez. Yine de yaptırmaya kalkarsanız olayı size bir örnek ile anlatayım: Çok para veriyorsunuz ve bir Ferrari alıyorsunuz ancak buna Tofaş motoru taktırtıp saatte 30 kilometre hızı geçmiyorsunuz.. 75libre altı hornbow da buna benzer işte...

Hornbow kesinlikle başlangıç yayı değil ve hergün kullanabileceğiniz yay da değil, oldukça sorunlu bir yay tipi. Yaya okçuluğu dışında atlı okçuluk antrenmanları ve müsabakaları için de tavsiye etmiyorum. Antrenmanlarda yay düşebilir, veya at kemirebilir (başıma geldi), yay kolları dönüp kiriş çıkabilir. Ayrıyetten at üzerinde 70 libre üzeri yaylar kullanmak da zor olabilir.

Kemanger Yokhua Yang- Türk Osmanlı organik yayı

Nerden temin edilebilir:
http://www.taiwanhornbow.com/
Fiyatı: 3200 dolar (5936TL)
Yokhua Lukas'ın öğrencisidir. Yaylarının oldukça iyi olduğu söyleniyor ama ben şahsen denemedim.


Kemanger Czaba Grozer - Türk Osmanlı organik yayı

Nerden temin edilebilir: http://www.grozerarchery.com
Uzunluğu: 51,5 inch
Fiyatı: 800 Euro (1974TL), süslemesi 50 Euro

+ Alabileceğiniz en ucuz kompozit yay
- Süslemesi yanlış, müzedeki yaylardaki Osmanlı motifleri çok farklı
- Yavaş
- Ağır
- Uzun


Ben şahsen sadece tek bir Grozer Osmanlı/Türk Hornbow'u denedim. Ağırlık, model, uzunluk olarak Turkish base'ler ile aynı gibi. Performansı da Turkish base'ler gibiydi. Okçuluk camiasında bu noksanlıklardan dolayı pek tutulmuyor. Ama haksızlık etmemek lazım, şu ana kadar belki Osmanlı modelini düzeltmiştir. Monuş diye bir Macar, Czaba'nın yaylarıyla 500 küsür metreye ok fırlattığını unutmayalım, ancak kullandığı yay Asur hornbow'uydu..

Bir başka yay yapımcısı Jaap Koppedrayer. Lukas ve Adam Karpowicz'den daha önce yay yaptığını söylüyor. Yayın fiyatı 2500 Amerikan doları (4637TL) ve 3 sene şipariş bekleme süresi var.


Kemanger Lukas Novotny - Saluki Türk Osmanlı organik yayı


Fiyatı: Süslemesiz boyasız temel şekli 2400 Amerikan doları (4426 TL) süslemeyle 3000 doların üstüne çıkabiliyor (5530 TL)
Nerden temin edilebilir:
http://www.salukibow.com/28.html
Depozitoyu ödedikten sonra yapımı ve sipariş sırası birkaç sene sürebilir (Lukas çok yoğun, müthiş sıra var)


Kore yayları
Kaya Korean Bow


Çekiş güçleri: 30-55 lbs
Uzunluğu: 48inch
Nerden temin edilebilir:
http://www.quicksarchery.co.uk/superbasket/product/253/KB90+Kaya+Korean+KTB+Bow


Artı ve eksileri:
+ Performansı çok iyi. En hızlı yaylardan biri. Düşük librelerde bile çok hızlı. Grozer base Turkish gibi yaylar 30 librede 'salatalık' gibi olurken bu yay 30 librede bile inanılmaz hızlı.
+ Ucuz. Diğer yaylara kıyasla en ucuzlardan biri. Fiyatı 125 Sterlin (361 TL)
+ Hafif
+ Stokta genelde mevcut, ısmarlandığında 1 hafta içinde elinize gelebiliyor. (Bazı Grozer yayları için 1 sene beklediğimi hatırlıyorum)
+ Kırılmıyor
- Formu güzel, hatta Tatar yayı formunu çok andırıyor, ama yine geleneksel yaya pek benzemiyor
- Kabzası çıkıntılı
- Brace height (Çile ile kabza arasındaki mesafe) Türk atış stiline göre çok düşük, ben çileyi kısaltmak için iki ucuna düğüm atıyorum



Grozer Yayları
Grozer Turkish base

Çekiş güçleri:: 30-60 libre arası
Uzunluğu: 51,5 inch

Artıları ve eksileri:
+ Biraz uzun olsa bile Türk yaylarına oldukça benziyor
- uzun olduğu için bazen 'hand shock' yapabiliyor (atış anında kabza elinde titreşim)
- Çok yavaş bir yay, bilhassa 30-50 libre arası
- Ismarlaması uzun sürüyor (en az 6 ay)
- Çabuk kırılıyor

Bu Türkiye'de en çok yaygın olan yay ama pek tavsiye etmediğim bir yay. Bu yaydan birkaç tane kırdım, bir seneden fazla ender dayanıyor. Ve en önemlisi, performansı iyi değil, çok yavaş.

Biocomposite Turkish short


Çekiş güçleri:: 30-85 libre arası
Uzunluğu: 47,5 inch
Fiyatı: 350 Euro

Artıları ve eksileri:
+ Hızlı. Grozer'in yaptığı en hızlı yaylardan biri
+ Formu Türk yaylarına benziyor ve gayet kısa
- Ismarlaması uzun sürüyor (en az 6 ay)
- Tir geçimi çok geniş, genel olarak yayın kolları çok geniş
- Kasanlar kaba bırakılmış

Grozer'in yaptığı en iyi yaylardan. Bir de uzun modeli var, o da oldukça hızlı, ancak daha uzun ve kasanları yok.
Turkish Junior

Çekiş güçleri:: 25-50 libre arası
Uzunluğu: 45 inch
Fiyatı: 170 Euro

Artıları ve eksileri:
+ Kısalığı açısından müzelerdeki Türk yayına en yakın olan yay
- Fiyatı diğer yaylara nazaran ucuz
- Çabuk kırılıyor
- Ismarlaması uzun sürüyor (en az 6 ay)
- Daha çok bayan veya çocuk yayı


Saluki yayları (Lukas Novotny)
Saluki Türk Hybrid yayı

Çekiş güçleri:: 30-65 libre arası
Uzunluğu: 46-51 inch
Fiyatı: 850 Amerikan Doları (1577 TL), boyalı 1000 Dolar
Nerden temin edilebilir:
http://www.salukibow.com/45.html

Saluki Hybrid Türk yayı
Artıları ve eksileri:
+ Muhtemelen piyasada en hızlı yay, organik yay kadar hızlı. Organik yayların havaya bağlı performans düşüşünü de hesaba katarsak organik yaylardan daha bile hızlı olabiliyor.
+ Asla kırılmıyor
+ Yay formu Osmanlı Türk yaylarına çok iyi benzetilmiş
+ Yay çok hafif
- Kasanlar üçgen değil, dörtgen
- Kabza Osmanlı Türk yaylarındaki gibi dışta değil, iç tarafta
- Fiyatı biraz pahalı
-Standard olarak boyalı değil, modern yay gibi lamine katları görülüyor, süs ve boyama ile daha çok Türk organik yayına benzetilebilir ama bu fiyatı artırıyor (1000 Dolar)

65 libreye kadar bütün yaylardan üstün performans gösterir, 70 librenin üstünde yine yay kolları çok ağır olur ve performans organik yaya göre biraz daha düşük olur. Bu yüzden de Lukas 65 libre üzeri hybrid yay yapmıyor.

Karşılaştırmayı kolaylaştırmak için yukarıdaki yayları 3 özelliğe göre puanladım. İlk özellik 'Performans' yani yayın hızı:
İkinci özellik yayın müze örneklerine ne kadar benzemesi:
Üçüncü özellik de fiyatın uygunluğu:
(Bu arada yukarıdaki fiyatlar değişmiş olabilir.)


Son olarak birkaç düşünce:
Para sorun değilse Lukas'ın hybrid Türk yayını tavsiye ederim. Bu bütçe yüksek geliyorsa Kore yayı tavsiye ederim. Yeni başlayanlar ucuza ve en kısa zamanda eline geçebilecek iyi performanslı yay istiyorlarsa Kaya Kore yayını tavsiye ederim. Zamanınız varsa orta bütçeli Grozer Biocomposite Turk short yayını da tavsiye ederim. Tabi başka yaylar da var, örn. Kassai yaylarına hiç değinmedim çünkü performansları yukarıdaki yaylardan daha iyi değil ve model olarak daha çok fantezi. Sevgili Cem Dömez ve Yaşar Metin Aksoy Kemangerlerimizin organik yaylarına da değinmedim, çünkü yay satmıyorlar (satsalar ilk müşterileri ben olurdum) ve zaten at üstünde hornbow hiç tavsiye etmem. Ayrıca sentetik yaylarda sadece kendim gördüğüm denediğim yayları yazdım, örn. Mehmet Gölhan abimiz yeni model tirkeş yayı yapıyor, ve oldukça hızlı olduğu söyleniyor ama şahsen daha denemedim. Mehmet abiyi tebrik ediyorum, ve ileride seri üretime geçmesini umuyorum, Türkiye'ye ucuz, hızlı ve kırılmayan yay lazım ve geniş bir kitlenin bu ihtiyacını uzun bekleme süresi olmayan yaylar ile karşılamak lazım. Yukarıdaki bilgiler ve fikirler 'atlı okçuluk' içindir, bu da unutulmamalıdır. Okçuluğa daha yeni başlayan biri için mesela Saluki yaylarını hiç tavsiye etmem. Böyle bir yay ikinci veya üçüncü yayınız olabilir ama yeni başlıyorsanız mesela hızlı ve ucuz kore yayını, Grozer Turkish Base'leri veya Grozer biocomposite'leri tavsiye ederim.

Türk okçuluğunun diğer okçuluk kültürlerine nazaran en büyük farkı performansdır. Türk yayları delici gücü ve okları çok uzaklara fırlatabilmesi sayesinde ün sahibi oldu. Sadece süslü bir yay veya Türk yayının formu olması yeterli değil. Örn. Kore yayı, Türk yayına benzemiyor diye küçük görülmemeli, performans açısından çoğu Grozer yayından üstündür. Bu konuyu yeni makalemde biraz açtım (Türk okçuluğu nedir?)

Gökmen Altınkulp

20 comments:

  1. Gökmen Bey selamlar. Ben Turkish Base modelini kullanıyorum.Kolay kırıldığından bahsetmişsiniz. Kırılmasına sebep olan durumlar nelerdir anlatabilir misiniz. Birde yarışmalarda kullandığınız yay hangisidir acaba

    ReplyDelete
  2. Yayın kırılmasına sebep olan şeyler: Yayı kurarken veya yasarken yay kollarının dönmesi. 28 inch'ten fazla çekmek veya çok hafif oklar kullanmak. Bırakış tekniği temiz olmazsa kirişin çıkması. Kirişin kopması.
    Şimdi bunlar her yay için geçerli ama Grozer Turk Base yayında normal kullanıldığı zamanda kırılma oranının daha yüksek olduğunu gördüm. Bu kullanmaya da bağlı, çoğu insan Pazar günleri haftada bir kullanır, bazıları daha sık kullanır. Müsabakalarda sırasıyla Grozer Turkish base'i, Mehmet Gölhan abinin yayını, Kore yayı ve şimdi Grozer Biocomposite Turk short yayını kullanıyorum. Bu son yay ile gayet memnunum, tavsiye ederim.

    ReplyDelete
  3. This comment has been removed by the author.

    ReplyDelete
  4. çocuklukdan beri yay yapımı ve okçulukla ilgiliyim çalışmalarınızı da internet ortamından takip etmekteyim gerçekten bitmeyen enerjiniz ve azminiz hepimize örnek olacak seviyede ancak horn bow başlığındaki değerlendirmelerinize katılamayacağım.mesela sıcaklık ve nemin yay üzerindeki etkilerinden bahsetmişsiniz bu saydığınız meteorolojik durumlar biz insanlarıda etkilemekde yanılıyormuyum?gelmek istediğim nokta şu ki canlılardan elde edilen materyallerle muhteşem bir yay elde ediyorsunuz ve canlıları etkileyen hallerin bu yayıda etkilemesini eksi bir faktör olarak görüyorsunuz!bence okçuluğa ilgi duyan arkadaşlar varsa derhal bir boynuz yay edinsin ve onunla ünsiyet kursun.geceleri beraber yatsın,kendini sakındığı şeylerden onuda sakınsın,onada isim versin.bakın böyle olursa Türk okçuluğu yeniden şanına yaraşacaktır.sentetik malzemelere,kimyasal kokulara bulaşmasın.yaratılanla barışık yaratılmış insanlarız. bir itikatımız,sınırlarımız,nokta koyduğumuz,çizgi çektiğimiz yerler olsun.sentetiğe bulaştınmıydı bir kere o anlayışın ve zihinsel kavrayışın yolu atom bombasına kadar gidiyor;görüyorsunuz dünyamızın halini modern zaman ifrazatlarını,atıklarını bu soylu spora bulaştırmayalım vesselam...

    ReplyDelete
  5. 'Solakbaba' söylemek istediğini anlıyorum. Okçuluğa 2002 senesinde başladım yani bi 10 senedir okçuluk yapıyorum ve hala organik yay edinemedim. Dediğin yoldan gidip ya organik hornbow ya hiç deseydim şu ana kadar herhangi bir okçuluk tecrübem olmayacaktı..
    Tecrüben olmadan da hornbow atmaya kalkarsan direk kurarken kırarsın.

    ReplyDelete
  6. This comment has been removed by the author.

    ReplyDelete
    Replies
    1. This comment has been removed by the author.

      Delete
  7. tekrar merhaba ben sentetik malzemeyi meşru görmekle imkansızlıklar nedeniyle mazur görmeyi birbirinden ayırıyorum.o halde inşaallah hem sana hem ilgili herkese yay yapabileceğimiz günlere diyeyim.bir gün karşılaşmak ve kiriş geren elini sıkmak dileğiyle...başarılar kardeşim.

    ReplyDelete
  8. ben okçuluğa başlamak istiyorum ama yay seçimini yapamadım kırılmayacak ve güzel bir yay olsun istiyorum para konusu önemli değil ayrıca ok ve yay dışında başka almam gereken bir şey var mı öğrenmek istiyorum bide bir kere dışarıdan kılıç almak istemiştim ama gümrükten geçmediğini söylemişlerdi yay ve okta sorun olup olmayacağını sormak istiyorum.

    ReplyDelete
  9. Merhaba 'Kiraz' lütfen nasıl başlarım bölümüne bi göz at. Okçuluğa başlamanın ilk adımı ok yay almak değil. http://www.atli-okculuk.com/p/nasl-baslarm.html
    teşekkürler

    ReplyDelete
    Replies
    1. iyi günler ben grozer ytt 02(120 lbs) modeli ile ilgileniyordumda acaba bana önere bileceğiniz başka alternatifler var mı (1100 tl verebilirim ve en az 100 lbs olmalı)

      Delete
    2. selam. Hwarang Kore yayı tavsiye ederim. Grozerler çok yavaş ve kırılıyor. Şöyle misal vereyim, 90 libre Kore yayı aynı oku grozer 120 libre yaydan daha hızlı atar ve daha uzağa. Yayı çekerken yay kollarının depoladığı enerji, bırakış anında oka enerji olarak yüzde yüz aktarılmıyor. http://www.koreanarchery.org/classic/hwarangbow.html

      Delete
  10. This comment has been removed by the author.

    ReplyDelete
  11. iletiyi sildim flood yapmamak için baktımda çivisi çıkmış sanki geleneksel yayların.Bana Türkiyeden ulaşabileceğim mümkünse hoyt marka 65 lbs recurve yay alıcakmışım gibi gözüküyor hala site arayışındayım.yurt dışından siparişlerde gümrük vergisi gözümü korkutuyor yada vergi ödememek için hediye gibi gönderilmesi işi riskli gibi o yüzden.heralde dediğim gibi 65 lbs olimpik bir yay bulamam anca avcılık kategorisinde vardır onlarında kamuflajlı olanları çok çirkin duruyor :)

    ReplyDelete
  12. http://www.merlinarchery.co.uk/hoyt-formula-excel-recurve-riser.html
    http://www.merlinarchery.co.uk/hoyt-grand-prix-720-recurve-limbs-1.html
    http://www.merlinarchery.co.uk/string-flex-supra-premium-recurve-bow-string.html
    http://www.merlinarchery.co.uk/sf-junior-sight.html
    http://www.merlinarchery.co.uk/sf-premium-magnetic-rest.html
    http://www.merlinarchery.co.uk/gompy-bow-stringer-top-top.html
    http://www.merlinarchery.co.uk/string-flex-lebrunet-bracer.html
    http://www.merlinarchery.co.uk/avalon-recurve-case-with-tube.html
    (Liste uzun oldu kusura bakma)
    Gibi bir set çok mu absürd olur :D?

    ReplyDelete
  13. This comment has been removed by the author.

    ReplyDelete
  14. Ben okçuluģa başlamayı karar verdim bana ilk acemilimigimi atmam için onerebileeğiniz bir yay var mı

    ReplyDelete
  15. Dayanikli saglam bir yay olursa iyi olur

    ReplyDelete
  16. Mehraba Gokmen Bey, thank you for the review. I have a question, since the Kaya Korean Bow is superior in performance than the Grozer Base, and the price difference is quite remarkable, but of course the only downside if the Korean Bow is that it doesn't resemble the traditional Turkish bow. If I have to choose between the two, which one do you recommend?

    And do you have any experience with Flagella Dei and Istvan Toth bows?

    Thank you.

    ReplyDelete
  17. Hocam almanyada bildiginiz tavsiye edebileceginiz atli okculuk sporunu gelistirebilecegim bir kulüp var mi? Tsk ler

    ReplyDelete