Macaristan'daki dostlar tarihi bir kaynak bulmuslar, buradan paylasmak istedim:
Ali Pasa töklövész pályái Buda körül (Sudár Balázstól) Az Ali pasa igen jámbor vala Szép temérdek vörös szakálla vala Jó nyilas és pályafuttató vala Szép játékja hozzá illendő vala. Ali pasát láttam Óbuda felől Egy magas fát ásatott fel az mezőn Egy gombot csináltatott az tetején Ló futtában meglövi az mezőn Budaörs felől... csináltatott Budakeszi után is ásatott Vassal hosszan ám összefoglaltatott Tetejében fellőtt nyilát ott látod Anon: Icon vicissitudinis humanae vitae. 1587 körül. Siirin anlamı kısaca : Ali paşa çok iyi bir insandi Çok büyük al sakalı vardı Iyi okçu ve iyi binici idi Güzel oyunlaıi kendisine yaraştı Ali Pasa Buda’nin Óbuda şerine yakın yöresinde Ovada uzun bir direk diktirdi Üstüne bir top oturttu Dörtnal koşan atından okuyla vurdu Buda’ni öbür uçunda, Budaörs köyüne doğru Başka bir saha yaprırdı Budakeszi köyüne doğru yine başka bir saha yaptırdı Demir çemberlerle kuşattı Yukarıya attığı okunu şimdi de görebilirsin. Ismi bilinmemsiş bir şairin şiiri, 1587.
Safevi İran'da bir Çevgan oyununu gösteren minyatür (1546)
Savefiler, Babüriler, Memlükler ve bilhassa Osmanlı ve Selçukluların askeri gücü süvari birliklerine dayalıydı yani atın çok önemli bir yeri vardı. Muharebeyi kazanıp veya kaybetmek atlara bağlıydı, bu yüzden atlarını özel eğitmeleri gerekiyordu. Süvari kuvvetleri üzerine dayalı orduların hemen hemen hepsi savaş olmadığı zaman atların idmanını sağlamak için oyunlar geliştirmiştir. Bunların bazıları Cirit, Kökpar veya Çevgan (Polo oyunu).
Polo oyunu Türkçe ismiyle Çevgan, veya Farsçası چوگان çogan
Memlük Çevgan oynarken (Cam vazo 1300)
Savaş atları için Polo'nun faydaları:
Atın ve binicinin kaslarını geliştirir, mafsalları ve sinirleri kuvvetlendirir. Sakatlanma riskini azaltır
At ile iletişimi geliştirir, kargaşa anında binicinin komutlarını atın anlaması rutin hale gelir
Komutları sessiz ve kamçısız, sadece bacak ve üzengi ve eğerde ağırlık dengesini değiştirerek vermeyi rutin hale getirir (sonuçta savaşta da kamçı için elleriniz kılıç kalkan ile dolu olabilir. Savaş alanı atın sesinizi duymayacak kadar gürültülü olabilir...)
Aniden hızlanıp dörtnala kalkmak
Aniden durmak
Aniden sağa, sola veya geriye dönmek
Atın başka atları itebilmesini alıştırmak
Başka atlar ittirdiğinde yerinde durabilmek
Polo atı
Polo atları hakkında da biraz bilgi vermek isterim:
Atların ırkı genelde İngiliz atı (English Thoroughbred). (Bu atların asıl Türk atı olduğunu unutmayalım)
Büyüklüğü 150-160cm arası (cidago yüksekliği). Daha büyük olursa çeviklikten kaybeder, daha küçük olursa hızdan kaybeder. Yani bu büyüklük tam ortası ve mükemmeldir
Şimdi 'Arap atı olmaz mı' diye soran arkadaşlar olacaktır buna da değinmek istiyorum: olur ancak İngiliz atıyla daha başarılı olursunuz. İngiliz'in kıç kasları daha gelişmiş ve kısa mesafede daha hızlıdır örn top 5-10 metrede ve topa ilk ulaşmak istiyorsunuz. Aslında İngiliz Arap'dan her mesafede daha hızlıdır, sonuçta tescilli dünyanın en hızlı atı (ve yine unutmayın 'İngiliz' atını kaybettiğimiz 1686 Buda savaşından başlayarak Türk ve Arap atlarını karıştırarak elde ettiler ve 'İngiliz' damgasıyla tanıtıyorlar
Polocrosse atı
Yurtdışına taşınalı yaklaşık 6 senedir 'Polocrosse' denen bir sporu yapıyorum.
Polocrosse Polo'ya çok benziyor ama bazı farkları var: Polocrosse:
Raketlerde yuvarlak ağ var ve topu içine alıp topu fırlatabiliyorsunuz.
4 yerine 3 kişi bir takım oluşturuyor.
Biraz daha az kural var, oyun biraz daha sert. At üzerinde Rugby diyorlar..
Aşağıda geçen senenin (2015) Dünya Şampiyonası final maçını seyredebilirsiniz.
Atların güzelliğine, hızına ve çevikliğine bakın: https://youtu.be/E2CiLHKibck
Şimdi asıl konuya gelelim. Polo veya Polocrosse maçının kendisi zaten atlar için çok faydalıdır ancak buna da hazırlık için bazı egzersizler var ve bunları sizlerle paylaşmak istedim. Önemli olan yukarıda yazdığım gibi bunu kamçısız ve ses etmeden sadece bacaklar ve ağırlık dengesiyle yapabilmek. İyi dönebilmek için mümkün olduğu kadar ağırlığınız arkada olur, yani dik oturursunuz, öne eğilmezsiniz. Bu atın ön ayaklarını serbest kılar ve dönmesini kolaylaştırır. At arka ayaklarının üstünde dönmesi gerekir. Hafif dizginleri kullanabilirsiniz ama asıl bacak hareketiyle ata komut verirsiniz. Dönerken atın ayakları birbirine değebilir bu yüzden bandaj sarmayı tavsiye ederim.
1. Taklit / Ayna
2 tane 50m x 50m gibi bir sahada oynanır. Bir kişi kendi tarafında başlar ve hızlı manevralar yapar, örn hızlı dörtnala kalkar, sağa sola gider, yan yan gider, arkaya öne gider, durur, bir daha dörtnala kalkar vs.
Diğer binici de kendi tarafında ayna gibi hareketleri kopyalar ve aynı hızda olmasına çaba gösterir. Sonra değişilir.
2. Sağ mı sol mu?
Binici hızla bir direğe veya antrenöre doğru dörtnala gider. Son anda antrenör sağ veya sol der veya işaret eder. Binici ona göre sağa veya sola döner (direğe veya antrenöre değmeden tabiiki)
3. Köşe dönmece
10-15m arayla dörtgen olacak şekilde direkler veya huniler yerleştirilir. Binici her köşeye geldiğinde direğin etrafında 1 kez 360 derece dönüp bir sonraki köşeye doğru gider. Bu idmana ilk yavaş başlayıp sonunda hızlı dörtnalda yapılmalıdır
4. Slalom
5-6 direk veya huni slalom olabilecek şekilde dikilir. Binici yukarıdaki resimdeki gibi en hızlı şekilde direklerin etrafından geçer ve son direğe gelir. Bunu iki kişi veya takım ile yarış olarak da yapabilirsiniz.
5. 360 derece dönme
Bu egzersiz atın kıvraklığını ve çevikliğini geliştirir ve aynı zamanda ata dönerken bacaklarının nerde olması gerektiğini öğretir. Direkler veya huniler 15metre arayla dikilir. At hızlı dörtnala koşturulur, ilk huniye gelince 360 derece dönülür sonra bir sonrakine gidilir, sonuncuya gelince 360 derece dönüşten sonra hızlı dörtnala başlangıç noktasına geri dönülür. Bunu yine bir yarış olarak da yapabilirsiniz.
6. Kovalamaca
Biri kovalayan olur, biri kaçan. Kaçana 5 metre mesafe verilir ve kaçmaya başlar. Kovalayan yakalamasın diye sağ sol vs yapar. Kovalayan at diğer atı itebilirse kazanmış olur ve roller değişir. Bunu 5dk boyunca yapıyorsunuz.
7. 'L' idmanı
Binici ilk köşeye doğru dörtnala gider ve köşeye gelmeden dönmek için yavaşlar sonra döner. Sonra birdaha başlanır. Farklı pozisyonlardan başlanabilir örn köşeye sırtını dönük, yan vs.
Bazılarınız 'Shogun' dizisini izlemişsinizdir (Fragmanı burada) Sonunda İeyasu Tokugawa Shogun oluyor yani daha önce parça parça olan ülkeyi birleştiriyor ve Japonyanın tek hükümdarı oluyor.
Ölümünden sonra onun için Nikko Toshogu tapınağını inşa edip orada defnediyorlar.
Bizim davet edildiğimiz müsabaka ise İeyasu Tokugawa'nın 400üncü yıldönümü etkinlikleri kapsamındaydı. Daha önce yabancılar davet edilmediğinden bu bizim için büyük bir onurdu.
18 ülkeden toplam 25 atlı okçu katıldı.
Başlamadan önce ilk olarak şunu söylemek istiyorum, Japonlar gördüğüm en sabırlı, sakin, kibar, iyi niyetli, temiz insanlar. Bu gezi benim için sadece sıradan bir müsabaka değildi, bundan öte hayata bakış açımı değiştirdi.
13 Ekim Salı
Bugün bineceğimiz atlarla tanıştık. Mevcut atlar arasında küçük Moğol ponyleri, emekliye ayrılmış İngiliz yarış atları ve dressage (konkür) atları vardı. At kalitesi genel olarak pek iyi değildi. Japonya ada olduğu için yer kısıtlı ve arazi pahalı oluyor, bu da at beslemenin lüks olduğu anlamına geliyor. Bu nedenden de Japonya'da fazla at olduğu söylenemez. Atların bir bölümünü 1000km uzaklıktaki Hokkaido'dan getirmişler. Anladığım kadarıyla Samuray'larda da aynı sorun varmış. Eski Japonya bir Osmanlı, Safevi veya Babür devleti gibi at ülkesi değilmiş.
Bana 'Festival' adında 23 yaşında bir Belçika dressage atını verdiler, sahibi fazla yormamamı ve dikkatli olmamı tembihledi. Ben binerken son nefesini verecek diye bir ihtimal vardı. Daha önce Yabusame (Japon usülü atlı okçuluk) yapmış ama binici bir türlü dörtnala kaldıramamış, tırs ile gitmiş. Bu atları binbir zahmetle getirdiklerini bildğim için tabiiki birşey söylemeden atımı kabul ettim.
15 Ekim Çarşamba
Bugün atlarla resmi geçit yapıldı. (Kortej için bana başka bir at verdiler bu arada.) Bayraklar elimizde binicilik kulübünden Nikko kasabasının merkezine, oradan yavaş yavaş Nikko tapınağına gittik. Orada atlardan inip tapınağa davet edildik ve özel bir bölümde rahipler bizim için herşeyin rast geçmesi için kısa bir ayin yaptılar, ok ve yaylarımızı kutsadılar. Japon arkadaşlar şöyle bilgilendirdi bizi: tapınağın o özel bölümüne ok ve yay ile girebilmek çok büyük bir ayrıcalıkmış ve daha önce hiç bir yabancı yapmamış.
Atın başında ve boynunda gördüğünüz süsler geleneksel Japon süsü. Kısa süre önce bitirdiğim Osmanlı tarzı çaprak'ımı (atın sağrı örtüsü) getirmiştim. Aynı atta hem Japon hem Türk/Osmanlı tarzı süsler görmek mümkün
Korteje çıkmadan önce
Japon geleneksel kıyafetleri ile bir hanımefendi
Yüksek dağları ve doğasıyla Nikko'da manzara muhteşemdi
Manzaraaaa...
Tapınağa vardık
Soldan sağa Polonya, ABD, Moğolistan ve Türkiye
Bu bildiğimiz meşhur 3 maymunun kaynağı işte Nikko Toshogu tapınağından
Çarşamba akşamı bir toplantı yapıldı ve Japon ekibi müsabakanın kurallarını tek tek anlattılar, sorular soruldu vs.
Bizim düzenlediğimiz müsabakalarda bu kural bilgilendirmesini bazen yapmıyoruz ama mutlaka yapılması gereken birşey olduğunu belirtmek isterim.
Organizatörler 2 tur Kore parkuru ve 2 tur Kabak atışı öngörmüşler. Kore parkurunda 30'ar metrelik arayla sol tarafta 5 hedef bulunmaktadır. Parkura mesafe 5m. Bu defa normal Kore hedefleri kullanmak yerine hedefleri küçültmüşler. Hedeflerin çapı 60cm, bi portakal kadar ortası size 5 puan kazandıracak, sonra 4, 3, 2, 1 diye.
Normalde Kore ve Kabak parkuru en az 4 tur olur, ancak ikişer turla yetinmişler (yani çok az). Hedeflere tam alışırken müsabaka bitmiş oldu.
Sonra resmi konuşmalar yapıldı ve nefis Japon yemeklerini tatma şansına sahip olduk.
16 Ekim Perşembe - Müsabaka günü
Müsabaka alanı turistlerle dolmuştu bile. Parkurdan tören geçidi yaptık sonra iki gruba ayrılıp ilk 2 defa Kore parkurunu sonra 2 defa Kabak atışını tamamlayıp müsabakayı bitirdik.
Atım Festival'i dörtnala kaldırabildim çok şükür ve sağ salim sonra teslim ettim.
Moğol yarışmacı
Çinli yarışmacı
İsveçli yarışmacı
ve ben..
17 Ekim Cuma - Yabusame töreni
Yabusame, Japon atlı okçuluğu içeren ve yüzyıllardır değişmeyen dini bir ayin.
Yabusame bizim yaptığımız atlı okçuluktan oldukça farklı: Tahtadan oluşan 3 hedef var ve ucu ahşap topuz olan oklarla vurup kırmaya çalışılıyor. Ellerindeki büyük yayın ismi 'yumi'.
Yukarıda kır atın üstündeki Yabusame okçusu etkinliğin en önemli misafiriymiş. İeyasu Tokugawa'nın büyük torunuymuş!
